Afvalverwijdering is publieke zaak

Bron: 15 oktober 2009 | Het Financieele Dagblad
Door: Giezen, H-M.

Twee belangrijke uitspraken die de rechter onlangs heeft gedaan onderstrepen het publieke karakter van afvalverwijdering (inzameling, vervoer, recycling en verbranding). Met die uitspraken wordt duidelijk dat verdergaande privatisering van overheidstaken op het gebied van afvalverwijdering juridisch niet vereist is. Goed nieuws, want privatisering is vaak ongewenst.

Gemeenten moeten beseffen dat ze deze taken ook geheel binnen het publieke domein, zonder voorafgaande aanbestedingsprocedures, kunnen uitvoeren. Private partijen in de afvalmarkt hebben geld verdienen als hoogste doel, niet het belang van burger of milieu. Om publieke en milieubelangen te dienen is het soms doelmatiger dat gemeenten de afvalverwijdering zelf ter hand nemen, in onderlinge samenwerking.

Samenwerking (zonder aanbesteding) is geoorloofd, bleek deze zomer bij het Hof van Justitie van de EU in de kwestie Stadtreinigung Hamburg. De reinigingsdienst van de gemeente Hamburg had een overeenkomst gesloten met vier bestuursdistricten om samen taken bij de verwijdering van afvalstoffen uit te voeren. Concreet werd voor 20 jaar via Stadtreinigung Hamburg verbrandingscapaciteit gecontracteerd voor deze bestuursdistricten bij een nieuwe afvalverbrandingsinstallatie waarin ook Hamburg een minderheidsbelang had. Door deze overeenkomst werd ook de bouw van de betreffende afvalverbrandingsinstallatie mogelijk.

De Europese Commissie vond dat hiervoor een Europese aanbesteding had moeten plaatsvinden. Het Hof van Justitie oordeelde echter anders. Het Hof overweegt dat de verwijdering van afvalstoffen een taak van algemeen belang is. Overheidsinstanties mogen samenwerken om die taak zelf te vervullen, zonder betrokkenheid van private partijen. Daarom is een Europese aanbesteding niet verplicht. Ook de Nederlandse rechter is onlangs in een vergelijkbare zaak tot een soortgelijk oordeel gekomen. Daarbij werd uitdrukkelijk verwezen naar het arrest van het Europese Hof.

Nederlandse gemeenten kunnen er nu vanuit gaan dat op het gebied van afvalverwijdering twee wegen openstaan: de publieke en de private route. In de privatiserings- en aanbestedingstendens van de afgelopen jaren werd de publieke route vaak vergeten. Dit heeft geleid tot inefficiënte aanbestedingen, met kleine afvalvolumes per individuele gemeente, waarbij private partijen steeds meer marktmacht en kennis tegenover individuele gemeenten ontwikkelen. Het aanbestedingsrecht werd daarbij vaak misbruikt om te verhinderen dat gemeenten de afvalverwijderingsketen in eigen beheer organiseren, buiten de private markt om.

Deze sluipende privatisering kan ertoe leiden dat private marktspelers op termijn de prijzen dicteren. Ook kan het ertoe leiden dat milieubelangen bij de afvalverwijdering steeds minder een rol gaan spelen. Dat is een ongewenste ontwikkeling. Wanneer gemeenten gaan samenwerken op het gebied van afvalverwijdering ontstaat de slagkracht om een efficiënt en groen systeem van afvalverwijdering te creëren. Zo kunnen belangrijke stappen op het gebied van duurzaamheid worden gezet. Het is niet uitgesloten dat die stappen ook kunnen worden gezet met private marktpartijen, maar het is goed te weten dat er tenminste een publiek alternatief is.

Hans-Mark Giezen is advocaat/partner bij DLA Piper Nederland nv, sectie Onroerend Goed, Bestuurs- en Milieurecht.

Copyright (c) 2009 Het Financieele Dagblad